Het vertaalgeheugen - Hoe werkt uw vertaler hiermee? En hoe profiteert u ervan?

Diskette voor rokerige achtergrond

"Vertaalgeheugen? CAT-tools? Vertaalsoftware? Nog nooit van gehoord?" Wellicht vraagt u zich af waarom uw vertaler überhaupt software nodig heeft.

Ik zie u al denken: "Waarschijnlijk is het simpel. De vertaler heeft vermoedelijk links op zijn beeldscherm een word-document open en rechts een nieuw tekstbestand waarin hij meteen zijn vertaling kan typen. Misschien heeft hij ook wel gewoon een word-document openstaan en vervangt hij de brontaal woord voor woord door zijn vertaling. Of hij zet alles gewoon in een document onder elkaar."

Zo makkelijk is het niet. Gelukkig maar! Er is namelijk speciale vertaalsoftware beschikbaar. Deze software helpt de vertaler een handje bij de vertaalklus. Daarvan kunt u ook profiteren.

Vertaalsoftware

Het maakt niet uit of het nu om een word-, excel- of pdf-bestand gaat. Uw vertaler werkt over het algemeen niet direct in het bestand zelf. Voordat de vertaler met uw tekst aan de slag kan, leest een projectmanager het bestand in een speciale vertaalsoftware oftewel een computergestuurde vertaaltool (CAT-tool) in.

Los van het oorspronkelijke bestandsformaat worden in deze tool alleen de te vertalen teksten ingelezen. Uw tekst wordt daarbij in afzonderlijke segmenten onderverdeeld.

Bij een segment gaat het om een tekstdeel. Dat kan een afzonderlijk woord zijn, een trefwoord, kopje, zinsnede of een volledige zin die over meerdere regels doorloopt.

In de software ziet de vertaler uw brontekst. Hij kan direct daarnaast zijn vertaling voor het betreffende tekstsegment invoeren.

Handig voordeel: Na het vertalen wordt de vertaalde tekst bij het genereren van het doelbestand automatisch teruggeplaatst in de lay-out. Zelfs een tabel hoeft de vertaler in kwestie dus niet opnieuw in het doelbestand in te voegen. Ook hoeft hij de oorspronkelijke tekst niet te vervangen door zijn vertaling.

Maar wat is uw voordeel hiervan?

Vertaalgeheugens

In de vertaalsoftware is een extra handige functie voorhanden, namelijk de 'translation memory'. Letterlijk vertaald, gaat het hierbij om een vertaalgeheugen en met deze vertaling slaan we de spijker op de kop! Het vertaalgeheugen slaat vroegere vertalingen op. Het is in feite heel simpel.

Er wordt voor elke klant een vertaalgeheugen aangemaakt. Dit geheugen is aanvankelijk leeg. Tijdens het vertaalproces raakt dit vertaalgeheugen gaandeweg gevuld. De segmenten, die bestaan uit brontekst en overeenkomende vertaling, worden daarbij samen opgeslagen.

Bij het vertalen van een nieuwe tekst krijgt de vertaler automatisch de eerdere vertaling te zien als het betreffende segment als eens eerder voorkwam in een tekst van de opdrachtgever. Dit wordt als een 100% match waargenomen.

De vertaler kan een 100% match echter niet zomaar klakkeloos overnemen. Hij moet bepalen of de voorgaande vertaling daadwerkelijk in de nieuwe context past. De vertaler moet ook beoordelen of het segment exact kan worden overgenomen. Het kan best gebeuren dat hij toch nog iets moet aanpassen.

Een 100% match waarbij ook de context (d.w.z. het voorgaande segment) gelijk is, wordt als context match aangeduid.

Segmenten die niet precies overeenkomen met een eerder vertaald segment worden, naar gelang de mate van gelijkheid, als 'fuzzy match' aangeduid. Het vertaalgeheugen laat het eerder vertaalde, soortgelijke segment zien en markeert in de brontekst de woorden die hiervan afwijken. Daardoor kan de vertaler in het bijzonder op deze woorden letten en de vertaling dienovereenkomstig aanpassen.

Is de overeenstemming met een eerder vertaald segment echter lager dan een vooraf overeengekomen percentage? Dan wordt het segment als nieuw bestempeld en moet het praktisch volledig opnieuw worden vertaald. De reden hiervoor? De vertaler heeft bij een te geringe overeenkomst nauwelijks nog baat bij de 'oude' vertaling.

Het vertaalgeheugen is dus zeker geen machinale translation tool die automatisch teksten kan vertalen. Het is niet in staat om zelfstandig nieuwe zinnen te vertalen, ook al zijn alle woorden uit de zin reeds in het vertaalgeheugen voorhanden dankzij voorgaande vertalingen. Het vertaalgeheugen kan noch de spelling controleren, noch vertaalfouten en grammaticale fouten herkennen.

Maar het vertaalgeheugen kan precies herkennen wanneer een bepaald segment exact of tenminste in een soortgelijke vorm op andere plaatsen in de tekst al eens eerder is vertaald. Het vertaalgeheugen kan de vertaler deze reeds bestaande vertalingen dan laten zien.

Het vertaalgeheugen is dus een ondersteunende tool. Het zorgt ervoor dat dezelfde zinnen niet steeds opnieuw vertaald moeten worden. Dit zorgt bovendien voor eenheid en dit komt de efficiëntie en kwaliteit ten goede. De vertaler hoeft minder segmenten vanaf begin af aan te vertalen, waardoor er meer tijd overblijft voor het controleren van de bestaande vertalingen.

Bijkomende voordelen: Hoe meer teksten een vertaler voor u vertaalt, hoe completer het vertaalgeheugen wordt en hoe meer segmenten er reeds voorvertaald zijn. Bovendien bieden veel vertaalbureaus kortingen voor herhalingen. U kunt dus geld besparen!

Termbases

Een extra ondersteunende tool voor de vertaler is de termbase. De termbase is een soort intern woordenboek dat door de vertaler zelf wordt gevuld tijdens het vertalen of dat vooraf wordt aangemaakt door het importeren van een door de opdrachtgever aangeleverd bestand in twee of meerdere talen.

De laatste optie is bijvoorbeeld handig als er intern bij de opdrachtgever al een begrippenlijst met bijbehorende vertalingen circuleert.

De vertaalsoftware biedt de optie om de termbase continu te tonen. Duikt er in een zin een begrip op dat al in de termbase is vastgelegd? Dan wordt het betreffende woord gemarkeerd en wordt de opgeslagen vertaling automatisch aangeduid.

Ook hier geldt weer dat de vertaler de vertaling niet gewoon klakkeloos kan overnemen. Een begrip kan namelijk meerdere betekenissen hebben en daarom zijn er misschien wel meerdere vertalingen mogelijk. Wellicht is er tot nu toe maar één vertaling aan de termbase toegevoegd.

Hoe u van het vertaalgeheugen kunt profiteren?

Werkt uw vertaler met een vertaalgeheugen? Dan kunt u daar op meerdere manieren van profiteren. Uw voordelen zijn bijvoorbeeld:

  • een uniforme stijl;
  • consistentie door uniforme vertalingen;
  • hoge kwaliteit door consistentie;
  • snellere vertaling door voorvertaalde segmenten;
  • geringere kosten dankzij reeds aanwezige vertalingen en de hieruit voortvloeiende kortingen.

Ook bij creatieve teksten, bijvoorbeeld bij artikelbeschrijvingen die deels individueel moeten zijn, profiteert u van het vertaalgeheugen. Reeds bestaande vertalingen zijn namelijk ook toegankelijk voor toekomstige vertalingen.

Kortom, een vertaalgeheugen biedt u alleen maar voordelen!