Eisen aan de tekstlengte – een uitdaging bij het vertalen

Beperkte ruimte

Een vertaler heeft er van tijd tot tijd mee te maken: een opdrachtgever die eisen stelt aan de maximale lengte van een vertaling.

Dit is begrijpelijk, omdat er bijvoorbeeld in de lay-out of webbrowser maar weinig ruimte beschikbaar is. Maar het is tegelijkertijd een hindernis bij het vertalen, omdat het lastig is om aantrekkelijke teksten te schrijven als er strikte regels gelden. Zelfs bij het schrijven van de brontekst is dit moeilijk.

Ontdek wat verschillende tekstlengtes in verschillende talen betekenen en hoe u het best kunt handelen als er weinig ruimte is.

Waarom teksten in verschillende talen verschillende lengtes hebben

Over het algemeen zijn er in het Engels niet heel veel tekens nodig, omdat individuele woorden bijvoorbeeld korter zijn dan in andere talen. Vertalingen kunnen echter een ander beeld geven. Denk bijvoorbeeld maar aan een Nederlandse tekst die in het Engels wordt vertaald. Het is mogelijk dat er bij het vertalen in de doeltaal een omweg moet worden gemaakt met een bijzin. Kenmerkend voor het Duits en Nederlands is daarentegen dat een willekeurig aantal woorden kan worden samengevoegd tot lange samenstellingen. In vergelijking hiermee is het Engels verbaler. In het Engels worden minder zelfstandige naamwoorden en veel meer werkwoorden gebruikt. Er zijn dus verschillen die afhankelijk zijn van de taal die als brontekst wordt gebruikt.

Frans, Italiaans, Portugees, Spaans en Roemeens behoren tot de Romaanse talen, die deel uitmaken van de Italiaanse talen. Nederlands, Engels, Duits, Deens, Zweeds en Noors zijn Germaanse talen. Over het algemeen laten de zinsconstructies en woorden binnen een taalfamilie een grotere gelijkenis zien dan talen van verschillende taalfamilies.

Bij het vertalen van het Nederlands naar het Frans kan de zinsbouw dus volledig veranderen. Door het verschillende aantal woorden en een andere woordlengte kan een Franse vertaling wel 30% langer zijn dan de brontekst.

Zinnen kunnen bij het vertalen tot op zekere hoogte in een bepaalde vorm worden gepropt. Wat belangrijk is om te weten: de zinnen klinken dan meestal onnatuurlijk. Het is veel authentieker en dus aantrekkelijker voor het nieuwe doelpubliek als een taal zijn respectievelijke kenmerken kan aanhouden.

Waarom er voor specifieke tekstsoorten langere woorden vereist zijn

Niet alleen de zinsbouw speelt een doorslaggevende rol bij de tekstlengte. Ook de lengte van de afzonderlijke woorden is belangrijk. Dit wordt bepaald door de tekstsoort – en uiteindelijk hangt het altijd af van hoe letterlijk of hoe vrij een vertaling mag zijn ten opzichte van de brontekst.

Voor minder specifieke onderwerpen worden eerder minder complexe en daardoor kortere termen gebruikt. Voor inhoudelijk gespecialiseerde teksten worden langere woorden gebruikt. Een mogelijke verklaring voor het feit dat algemene begrippen over het algemeen korter zijn dan vakjargon: in het dagelijks leven worden algemene begrippen vaker gebruikt en is er een bepaalde mate van 'zuinigheid' nodig in de communicatie. Woorden die te lang zijn, kosten tenslotte ook tijd.

Aan Duitse samenstellingen kun je het goed zien: hoe specifieker een woord, hoe langer het is. Als van tevoren het nodige verricht moeten worden, zeggen we dat er voorbereidingen getroffen moeten worden. Laten we er nu van uitgaan dat dit voorbereidingen zijn voor een optocht (optochtvoorbereidingen), of nauwkeuriger gezegd voor een carnavalsoptocht (carnavalsoptochtvoorbereidingen). Deze optochtvoorbereidingen zijn bedoeld voor een bepaald type carnaval, namelijk voor het kindercarnaval. Het gaat dus eigenlijk om voorbereidingen voor de optocht van het kindercarnaval (kindercarnavalsoptochtvoorbereidingen). Dit is een extreem voorbeeld dat waarschijnlijk niemand zal gebruiken in het dagelijks leven. Ook in het Nederlands is er een mooie omschrijving of een goede bijzin voor. In juridische teksten, die bijzonder specifiek moeten zijn, is de situatie echter anders.

Beperkte ruimte voor SEO, social media, lay-out & zo

U kunt nu gewoon accepteren dat verschillende talen verschillende lengtes hebben en uw hoofd er niet verder over breken. In principe maakt het ook allemaal niet uit hoe lang een taal is, als er maar voldoende ruimte beschikbaar is. Het wordt echter een probleem wanneer er daadwerkelijk concrete eisen aan de lengte worden gesteld, zoals dat bij zoekmachines, lay-outs of social media teksten het geval is. Het kan daar best voorkomen dat slechts een deel van de titel wordt weergegeven, omdat de maximale lengte is overschreden. Vooral bij meta-descriptions moet u voorzichtig zijn, want afhankelijk van de zinsbouw kan het voorkomen dat zelfs de belangrijkste woorden niet eens vooraan staan en worden weergegeven.

Soms moeten er wel eisen zijn voor de tekstlengte. Maar eisen die aan het aantal tekens worden gesteld, kunnen een negatief effect op de taal hebben. De inhoud wordt in zo min mogelijk, korte woorden gedrukt. Dit gaat ten koste van de esthetiek. Zo'n zin klinkt dan gewoon niet mooi meer. U hoeft zich echter geen zorgen te maken over de taalkundige juistheid, want een vertaalbureau levert geen foutieve teksten.

Conclusie: Beperk ook het aantal tekens in de brontekst

Bij het vertalen kunnen vertalers niet zomaar inhoud weglaten uit de brontekst. Maar soms is het door de aard van de taal onmogelijk om een kortere formulering te vinden. Het is in ieder geval ideaal als er bij de vertaling geen limiet aan de tekstlengte wordt gesteld.

Bent u toch aan een limiet gebonden, zoals bij zoekmachineteksten, social media teksten of een lay-out die maar weinig plaats voor tekst biedt? Dan kunt u er maar beter voor zorgen dat er in de brontekst ook niet al te veel tekens worden gebruikt. Een vertaling is in de meeste gevallen namelijk langer dan het origineel. Vooral met Engels en Duits als brontaal is het nauwelijks te vermijden dat de vertaling langer wordt.

Maar wat zijn de langste talen? Dat leest u in ons volgende artikel.