Vertalen naar het Japans: het belang van beleefdheid in het Japans

Japanse zakenmannen bij de begroeting

In het Engels is het heel gemakkelijk: bij de directe aanspreekvorm wordt het persoonlijk voornaamwoord you gebruikt, onafhankelijk van de spreker en ontvanger.

Bij het Nederlands is het al wat lastiger. Bij ons wordt er onderscheid gemaakt tussen een formele en een persoonlijke aanspreekvorm. Dit verschil doet zich in nog veel meer talen voor. Het Japans is een wel heel bijzonder geval.

Hier leest u meer over de beleefdheid in het Japans en waarom dit voor de vertaling zo belangrijk is.

De directe aanspreekvorm in het Japans

Of u het nu gelooft of niet, er is haast geen enkele taal die zoveel verschillende termen voor het kleine woordje jij heeft als het Japans. Met de lokale dialecten meegerekend wordt het aantal woorden voor jij geschat op honderd: anata, kimi, omae …

U vraagt zich vast en zeker af waarvoor de sprekers van het Japans al die woorden in hemelsnaam nodig hebben. Het antwoord is relatief simpel, maar verraadt toch veel over de Japanse cultuur: het woord dat een spreker gebruikt, hangt af van zijn eigen leeftijd en geslacht, de leeftijd en het geslacht van de gesprekspartner, de maatschappelijke positie van de gesprekspartner en de vertrouwdheid tot elkaar.

Een jonge vrouw gebruikt in een gesprek met een oudere man dus een ander woord voor jij of u dan in een gesprek met een collega van haar eigen leeftijd. Dit kan worden verklaard door de beleefdheidsregels in het Japans.

Directe aanspreekvorm zonder persoonlijk voornaamwoord

Er is in het Japans ook een aanspreekvorm die in eerste instantie wat vreemd is voor mensen die voor het eerst in aanraking komen met de Japanse taal: het aanspreken in de derde persoon. Zelfs wanneer meneer Mouri recht voor uw neus staat, kunt u met de vraag: 毛利さんはお元気ですか。('Mouri-san wa o-genki desu ka.'; letterlijk. 'Gaat het goed met meneer Mouri?') vragen hoe het met hem gaat. Naast jij en u bestaat er dus nog een andere aanspreekvorm.

Bovendien wordt het persoonlijk voornaamwoord in het Japans vaak weggelaten als er door de context al duidelijk is over wie er wordt gesproken. Omdat de werkwoordsvorm onafhankelijk van de persoon altijd hetzelfde is, kan de zin コンサートに行きます。 ('Konsaato ni ikimasu'; letterlijk iets als 'Naar een concert gaan') van alles betekenen: van 'Ik ga naar een concert' of 'Hij gaat naar een concert' tot 'Zij gaan naar een concert'. Uit het voorafgaande gespreksverloop blijkt wie er precies wordt bedoeld.

Woorden voor ik

Maar dat is nog niet alles: ook voor het woord ik zijn er verschillende termen die afhankelijk van de spreker en de ontvanger worden gebruikt. Net als bij jij en u is de keuze voor het juiste woord onder andere afhankelijk van leeftijd, geslacht, maatschappelijke positie en de mate van vertrouwdheid tussen de gesprekspartners. Ook regionaal zijn er nog verschillen in gebruik.

Het woord watashi is bijvoorbeeld een relatief neutrale term, die door mannen en vrouwen van elke leeftijd kan worden gebruikt. Het woord watakushi is daarentegen formeel en wordt normaal gesproken gebruikt in zakelijke situaties. Binnen de familie of onder vrienden zullen sprekers van het Japans daarom vrijwel nooit voor dit woord kiezen.

Als een genderspecifieke variant is er het woord atashi, dat – als het al wordt gebruikt – uitsluitend door vrouwen wordt gebruikt. Dit geldt ook voor de nog beleefdere variant atakushi. Mannen gebruiken over het algemeen eerder ore of boku, waarbij afhankelijk van de regio één van de twee varianten de voorkeur heeft.

Een aan de doelcultuur aangepaste vertaling

Zo ziet u maar: in het Japans speelt niet alleen de gesprekssituatie een rol, maar ook wie met wie spreekt en hoe de gesprekspartners zich maatschappelijk gezien en qua leeftijd tot elkaar verhouden – en natuurlijk ook hoe beleefd u wilt zijn tegenover uw gesprekspartner.

Om uw vertaalde teksten optimaal op uw nieuwe doelgroep in Oost-Azië in te laten spelen, moeten ze worden aangepast aan de Japanse cultuur – en dus aan de Japanse beleefdheid.

Japanse vertaling door professionals

Klinkt het ingewikkeld? Dan hebben we goed nieuws voor u: u hoeft zich er geen zorgen over te maken. U kunt gewoon vertrouwen op professionele vertalers. Zij zijn immers vertrouwd met zulke taalkundige bijzonderheden.

Het belang van beleefdheid in het Japans is slechts een van de vele voorbeelden van culturele bijzonderheden die moedertaalsprekers in hun eigen taal aanvoelen en die voor buitenstaanders moeilijk of onmogelijk te leren zijn.

Ervaren vertalers zijn experts in hun moedertaal en in vreemde talen. Hierdoor kunnen ze de betekenis van uw teksten zo overbrengen dat ze goed worden ontvangen door uw anderstalige doelgroep.

Met een professionele vertaler aan uw zijde staat niets uw internationale succes nog in de weg!

Trouwens, als u niet zeker weet of u beter Du of Sie in het Duits kunt gebruiken, kijk dan eens op onze blog.