Meertalige desktoppublishing: DTP in alle talen

DTP in allen Sprachen

Wat is meertalige desktoppublising (DTP)? Bij meertalige DTP gaat het erom teksten in verschillende talen in een opmaak voor drukwerk te zetten. Doorgaans gebeurt dit in het kader van desktoppublishing door een DTP'er die gespecialiseerd is in een meertalige opmaak. 

De uitdaging ligt in het feit dat de tekst niet zomaar willekeurig neergezet kan worden, zoals op een website. Hij moet goed in een vooraf vastgesteld raster passen. Dit is extra moeilijk, omdat teksten in verschillende talen vaak ook verschillende lengtes hebben. De teksten nemen na het vertalen dus meer of minder plek van de lay-out in beslag. 

Specifieke kenmerken van meertalige DTP

Meertalige desktoppublishing omvat een heleboel details en bijzonderheden waarop een deskundig vertaalbureau let, zodat het resultaat overtuigt:

  • het gebruik van geschikte lettertypes (fonts) met de betreffende speciale tekens en accenten;
  • het in acht nemen van landspecifieke regels op het gebied van woordafbrekingen, aanhalingstekens, interpunctie, getallen en metrieke eenheden;
  • het spiegelen van lay-outs voor RTL-talen (talen met schrijfrichting van rechts naar links) zoals Arabisch of Hebreeuws;
  • noodzakelijke talenkennis van de grafische ontwerper voor het vullen van lay-outs;
  • rekening houden met verschillende tekstlengtes (language expansion) voor verschillende talen

Het is vrij ongebruikelijk dat drukkerijen of agentschappen meertalige DTP tot in de puntjes beheersen. Het is veiliger om dit over te laten aan een gespecialiseerd vertaalbureau. 

Niet elk lettertype is geschikt voor elke taal

Vele talen hebben zeer speciale tekens die alleen in deze specifieke taal voorkomen.

Wie dergelijke teksten, bijvoorbeeld in het Zweeds of Pools, op een Nederlands toetsenbord wil schrijven, zal merken dat het helemaal niet zo makkelijk is om die speciale tekens te typen.

Dit is extra lastig bij talen als Chinees of Thais.

Maar niet alleen de toetsenborden vormen een obstakel. Ook in de fonts, dus in de lettertypes die in het drukwerk moeten worden gebruikt, zijn niet alle speciale tekens opgenomen.

Een belangrijke taak voor een meertalig DTP'er bestaat daarom ook in het kiezen van de fonts, die overeenkomen met de bedoelingen van de designer en de nodige speciale tekens bevatten. 

Talenkennis is een must voor grafisch ontwerpers

Meestal wordt er een master-lay-out gemaakt voor een mastertaal, vaak in het Duits of Engels.

Als kopieën van deze lay-out met andere taalversies worden gevuld, is het noodzakelijk dat de grafisch ontwerper ten minste een basiskennis van de taal heeft. Anders zou het voor hem moeilijk zijn om aan de hand van bijvoorbeeld een manuscript te zien wat er nou precies bij een alinea hoort.

Bij de meeste Romaanse talen zitten we vaak nog wel goed. Het herkennen van gelijkenissen is hier nog enigszins mogelijk. Maar bij talen met exotische karakters, zoals het Chinees, zijn grove fouten haast onvermijdelijk.

Dan ontbreken er soms delen van zinnen of zelfs complete alinea's. Het kan ook gebeuren dat de alinea's op de verkeerde pagina komen te staan. Een grafisch ontwerper die de taal niet helemaal machtig is, ziet ook al snel speciale tekens over het hoofd. 

Language expansion moet gepland worden

Language expansion verwijst naar het fenomeen dat dezelfde tekst in verschillende talen een compleet andere lengte kan hebben. Als we de Engelse taal als referentie nemen, zien we dat teksten in de meeste andere talen langer worden. De term language expansion heeft daarom altijd betrekking op het Engels als brontaal.

Maar als we het Duits als brontaal beschouwen, moeten we in sommige gevallen ook rekening houden met een kortere lengte:

Duits -> Engels: ca. 15% tot 20% korter
Duits -> Frans: ca. 25% langer
Duits -> Italiaans: ca. 30% langer

In tegenstelling tot wat veel mensen denken, zijn vertalingen naar het Chinees of Arabisch aanzienlijk korter dan de originele Duitse tekst. Meer informatie vindt u in dit overzicht van tekstlengtes bij vertalingen.

Er bestaan verschillende technieken voor het aanpassen van teksten en de omgang met verschillende tekstlengtes van vertalingen.

Allereerst is het een goed idee om bij het vertalen al aandacht te besteden aan language expansion. Een vertaler moet dus bij talen die van nature langer zijn eerder beknopt te werk gaan. Bij een taal die van nature wat korter is, mag hij best wat meer uitweiden. Daartoe moet de vertaler op de hoogte worden gesteld dat de verschillende taalversies in een uniforme lay-out moeten passen.

Grafisch designers kunnen hun steentje bijdragen met de passende keuze van fonts en lettergroottes. Een iets kleiner lettertype en een kleinere lettergrootte (puntgrootte) zorgen ervoor dat een lange tekst toch in hetzelfde tekstkader past. Op deze manier is het ook mogelijk om verschillen in regelhoogtes te compenseren. Deze kunnen bij Aziatische of Arabische lettertypes namelijk hoger zijn dan bij Latijnse.

Tot slot is er ook de mogelijkheid om tekst te schrappen of toe te voegen.

Het is belangrijk dat een ontwerper of grafisch designer geen van deze maatregelen op eigen houtje uit gaat voeren. Voor elke wijziging is overleg met de klant vereist. We informeren u daarom vooraf over talen waarbij language expansion lastig zal zijn en bieden oplossingen. Het vertaalproces zal op deze manier minder tijd kosten, want het is nu in veel gevallen overbodig om tussentijds vragen te stellen.

Meertalige DTP-diensten op maat

Wij sluiten onze ondersteuning op het gebied van meertalige DTP perfect op uw behoeften aan.

De minimale variant is het post-DTP proeflezen (grafisch proeflezen). Daarbij controleren wij de door u aangeleverde documenten of bestanden en checken we of er bij het opmaken van de bestanden niks fout is gelopen. Zo kunnen eventuele fouten in drukwerk worden voorkomen.

Het heeft meer zin om ons vertaalbureau vanaf het begin bij het proces te betrekken. Dit stelt ons in staat om van meet af aan rekening te houden met dingen als language expansion. Aan het begin kunnen de nodige aanpassingen namelijk nog relatief makkelijk worden uitgevoerd.

Wij verwerken uw meertalige DTP in de formaten, waarvoor wij interfaces hebben met onze CAT-software (computerondersteunde vertaling):

  • QuarkXpress
  • InDesign
  • FrameMaker
  • PageMaker
  • Word
  • PDF
  • PowerPoint

Ons vertaalbureau heeft specialisten op het gebied van meertalige DTP die u graag met raad en daad bijstaan.